AfrikaNa de dood van frère Roger en tijdens het eerste jaar van mijn nieuwe taak als prior, leek het me belangrijk om naar Moskou te gaan, samen met twee van onze broeders, om uitdrukking te geven aan het verlangen van onze gemeenschap verder te gaan op de weg die door hem gebaand is in grote verbondenheid met en in diep vertrouwen in de heilige Russisch-orthodoxe kerk. Frère Roger opende deze weg voor ons en ik zou willen dat wij, zijn broeders, in zijn voetspoor verder gaan.
Sinds december 1962, toen metropoliet Nikodim een bezoek bracht aan Taizé, bestaat er een nauwe band tussen onze gemeenschap en het patriarchaat van Moskou. Frère Roger heeft altijd een grote sympathie voor hem gehad. Kort voordat Nikodim stierf, had hij nog de gelegenheid om een laatste broederlijk gesprek met hem te hebben. Dat was in de wachtkamer van Johannes Paulus I.
Patriarch Alexis II heeft zelf in herinnering geroepen dat hij in Taizé is geweest toen hij nog aartsbisschop was van Tallin.
In 1977 kreeg frère Roger de aanmoediging van bisschop Seraphim van Zürich om op bezoek te gaan bij de Russisch-orthodoxe kerk. Op uitnodiging van het patriarchaat is frère Roger toen in 1978 met twee broeders naar Moskou gegaan. Hij bracht ook twee dagen door in Leningrad waar hij metropoliet Nikodim weer ontmoette evenals bisschop Kirill, toentertijd rector van het seminarie.
In 1988 was er opnieuw een reis naar Moskou, met een andere broeder, ditmaal ter gelegenheid van het duizendjarig doopfeest van Rusland. Frère Roger ging ook naar Iaroslav en Kiev. Hij was uitgenodigd voor het plaatselijke concilie van de Russische kerk in het Triniteit Sint Serge klooster.
Tijdens dat bezoek en aan de vooravond van de grote veranderingen die het land zou ondergaan, besefte frère Roger nog meer wat de Russisch-orthodoxe kerk allemaal nodig had om haar taak te kunnen uitvoeren. Hij begreep dat het belangrijk was haar te ondersteunen. Met toestemming van het patriarchaat liet Taizé toen een miljoen exemplaren van het Nieuwe Testament in het Russisch (synode vertaling) drukken in Frankrijk. Hij liet ze begin 1989 naar Moskou, Kiev, Minsk en Leningrad vervoeren, waarna ze verspreid werden door de orthodoxe kerken. Drie jaar later nam Taizé, in dezelfde geest, het opnieuw op zich om verkorte weergaven van het Nieuwe Testament in het Russisch, Bulgaars en Roemeens te laten drukken om ze daarna naar de drie patriarchaten te sturen.
Als gevolg van deze zending is metropoliet Philarete uit Minsk in de lente van 1989 naar Taizé gekomen om frère Roger te bedanken. Metropoliet Kirill, die hem opgevolgd is als voorzitter van het departement voor externe betrekkingen is in 1990 gekomen. Hij had Taizé al bezocht toen hij student was in Bossey.
Vanaf 1990 begonnen jonge orthodoxe Russen deel te nemen aan de internationale jongerenontmoetingen die onze gemeenschap organiseerde, in Taizé zelf, of een keer per jaar in een grote Europese stad. Vanaf toen zijn we hen blijven ontvangen, niet alleen orthodoxe jongeren uit Rusland, maar ook uit Wit-Rusland, Oekraïne, Roemenië, Bulgarije en Servië. Hun aanwezigheid maakt het voor vele jongeren uit andere landen mogelijk om in contact te komen met een levensechte getuigenis van de orthodoxe kerk.
De gemeenschap van Taizé heeft nooit een jongerenbeweging om zich heen willen organiseren. Integendeel, zij stimuleert de jongeren om, wanneer ze weer thuis zijn, actief te zijn in eigen land, in de eigen stad en in de eigen kerkgemeenschap. De orthodoxe jongeren worden vaak vergezeld door een priester. Het is voor ons belangrijk dat de bisschoppen akkoord gaan met deze deelname. In de zomer zijn er twee à drie maal per week vieringen volgens de orthodoxe liturgie (de vertegenwoordiger van de patriarch van Moskou in Parijs heeft op een dag een antimension meegebracht voor de orthodoxe kapel van Taizé).
Elk jaar wordt de boodschap die patriarch Alexis II stuurt voor de Europese ontmoeting, ervaren als een zeer gewaardeerde steun.
In veel gebieden waar ook ter wereld, staan christenen vandaag de dag voor de uitdaging om het geloof over te dragen aan de jonge generaties. Wat ons betreft kunnen wij ervan getuigen dat ook vandaag de dag de monastieke gelofte, die georiënteerd is op wat wezenlijk is, een getuigenis kan bieden dat jongeren aanspreekt, van het evangelie dat beleefd wordt in het concrete leven van alledag.
***
Wij zijn naar Moskou gekomen om onze dank uit te spreken voor de banden die onze gemeenschap in de loop der jaren steeds verder heeft kunnen uitbouwen met de Russisch-orthodoxe kerk. Deze banden wortelen reeds in de familiegeschiedenis van frère Roger die er ooit als volgt over gesproken heeft:
“Een diepe genegenheid voor de orthodoxe kerk was er al vanaf mijn kinderjaren. Tijdens de Eerste Wereldoorlog hadden Russen hun land moeten ontvluchten. Zij waren orthodox. Mijn moeder ontving er enkelen. Ik luisterde mee naar hun gesprekken. Daarna sprak zij met mij over de beproevingen die deze mensen hadden meegemaakt. Later, in mijn jeugdjaren, woonden wij vlakbij een Russisch-orthodoxe kerk; wij gingen er heen om deel te nemen aan de gebedsviering en te luisteren naar de schoonheid van de gezangen. Ik probeerde om op de gezichten iets waar te nemen van het leed van deze christenen uit dat verre Rusland.”
Geleidelijk heeft Taizé ontdekt wat frère Roger “een van de geheimen van de orthodoxe ziel” noemde: dat geheim is vooral te vinden in het aanbiddingsgebed waarin Gods goedheid waarneembaar wordt.
Het is vooral door het gebed, viering van de liturgie of gebed van het hart, dat de orthodoxe christenen toegang vinden tot de grote mysteries van het geloof, de menswording van Christus, zijn opstanding, de voortdurende aanwezigheid van de heilige Geest in de Kerk.
Uit die centrale mysteries put de orthodoxe kerk de betekenis van de verhevenheid van de mens: God is mens geworden om het de mens mogelijk te maken deel te hebben aan zijn goddelijkheid. De mens wordt opgeroepen om reeds op aarde met Christus van gedaante te veranderen.
Frère Roger benadrukte het belang voor onze monastieke roeping van het vieren van Christus’ transfiguratie, grondslag van onze eigen gedaanteverandering. In dat opzicht is het uiterst betekenisvol voor ons dat we hier in Moskou zijn voor het feest van Hemelvaart: het openbaart dat de menselijke natuur van Jezus voor altijd wordt vergoddelijkt. Dat is een belofte voor ons eigen deelhebben aan het goddelijk leven.
In Taizé ervaren we een grote dankbaarheid ten aanzien van de orthodoxe kerk voor het feit dat ze door de eeuwen heen deze geloofswerkelijkheden zo levend heeft weten te houden en dat in grote trouw aan de kerkvaders. De Griekse kerkvaders zijn ontdekt door gelovigen uit het Westen dankzij de orthodoxen. In Taizé is het denken van de Griekse kerkvaders belangrijk bij de vorming van de jonge broeders van onze gemeenschap.
In dit tijdsgewricht waarin de grenzen tussen de volkeren en de culturen steeds meer wegvallen, moeten we de banden van wederzijdse liefde verdiepen. Om nieuwe banden van vertrouwen tussen het Oosten en het Westen te creëren, is de theologische en vooral spirituele bijdrage van de orthodoxie van vitaal belang. De christenen uit het Westen hebben het zo hard nodig om opmerkzaam gemaakt te worden op de schatten van geloof en menselijkheid die in de orthodoxie bewaard zijn gebleven. Dus, wat ons betreft, zouden wij de jongeren uit allerlei landen die wij op onze heuvel ontvangen, bekend willen maken met deze Gods-, mens- en kerkvisie die ons door de oosterse traditie aangedragen is.
Met dankbaarheid ontvangen we reeds de liefde voor de liturgie, de zin voor traditie en de inhoud van deze traditie. Maar het meest unieke, het meest onvervangbare is gelegen in de ervaring van christenen die van generatie op generatie hun liefde voor Christus hebben overgedragen, en vooral zij die voor hun geloof uitkwamen met gevaar voor eigen leven.
Frère Roger had een grenzeloos respect voor wat de orthodoxe kerk heeft doorgemaakt. Hij schreef: “In hun beproevingen hebben de orthodoxe christenen weten lief te hebben en te vergeven. Hun goedheid van hart is voor velen van hen een doorleefde werkelijkheid.”
Zou het dit vermogen tot goedheid en vergeving zijn waardoor tegenwoordig samenlevingen die ten prooi vallen aan diepgaande spanningen, niet uit elkaar spatten?
In zijn laatste boek dat enkele weken voor zijn dood uitkwam, schreef frère Roger woorden die altijd actueel blijven voor ons, zijn broeders:
“In Taizé houden wij van de orthodoxe Kerk met heel ons hart, met heel onze ziel. De schoonheid van de gezangen, de wierook, de iconen die open vensters zijn waardoor men zicht krijgt op Gods werkelijkheid, de symbolen en de liturgische gebaren in de eredienst zoals die sinds eeuwen wordt gevierd, dat alles roept, in hun gebedshuizen, op om ‘de vreugde van de hemel op aarde’ te ontdekken. Heel je wezen wordt erdoor geraakt, niet alleen in zijn verstandelijkheid, maar ook in zijn gevoelsdimensie en zelfs in het lichamelijke zelf.
Hoe kunnen we in voldoende mate onze dank uitspreken ten aanzien van de orthodoxe christenen, in het bijzonder Russen, Wit-Russen en Oekraïners onder hen, voor wat ze geweest zijn in de beproevingen die ze doorstaan hebben gedurende zeventig jaar en voor wat ze op de dag van vandaag zijn?”
Frère Alois van Taizé
Moskou, Hemelvaart 2006