Gaat Afrika op slot?

De broeders van Taizé die in Dakar wonen, hebben twaalf jaar geleden een P.A.R.I. opgezet: ‘Point d’Accueil des Réfugiés et Immigrés’ (ontvangstcentrum voor vluchtelingen en immigranten). Dit gebeurde in samenwerking met de lokale kerken en religieuze gemeenschappen.

Al snel na de dramatische gebeurtenissen in de Spaanse enclaves Ceuta en Melilla, vorig jaar, is de route van emigratie-kandidaten uit de landen ten zuiden van de Sahara gewijzigd. Ze steken niet langer de woestijn over naar het Noorden. Deze oversteek maakte van de boerendorpjes Tamanrasset (Algerije) en Agades (Nigeria) zeer drukke vertrekpunten. Sinds enkele jaren is er een alternatieve route ontdekt via de Oostelijke Sahara. Verborgen tussen de duinpannen wacht men een kalme oceaan af en, met een beetje geluk, kan men in twee dagen de Canarische Eilanden bereiken… dat wil zeggen: Spanje, dat wil zeggen: Europa!

In Dakar herinnert men zich nog goed het geval van die zwangere Nigeriaanse vrouw, die op het punt stond om te bevallen en die, door elkaar geschud bij de oversteek en de nogal ruwe landing van het bootje, op het strand een ‘Spaanse’ baby ter wereld bracht. Met behulp van het recht op familiehereniging, bereikte zo het hele gezin zijn doel.

Sinds die tijd is er veel veranderd. Marokko heeft haar grenzen gesloten en Nouadhibou, de meest westelijke haven van Mauritanië heeft het stokje overgenomen. Deze plaats wordt nu overspoeld door een massa kandidaat-reizigers, vooral uit de Sahel-landen, maar ook nog van veel verder weg. Het is niet meer, zoals vroeger, een zaak van je ’s nachts verbergen in een vrachtschip met bestemming Europa, met het risico dat je de volgende morgen ontdekt wordt door de grenspolitie, die traangas gebruikt.

Nu is de tijd van de motorbootjes aangebroken. Twee motoren aan boord, één of twee GPS-ontvangers en tot 50 passagiers die voor de ogen van de politie aan boord gaan. Daarna kost het minstens 5 dagen om, met levensgevaarlijke navigatie methodes, naar het noorden te varen. Daar is het zaak om niet te ver van de kust te varen, zodat je onzichtbaar blijft voor de boten van de Spaanse kustwacht. Maar je moet ook niet te dichtbij komen, om te ontsnappen aan de Marokkaanse politie. Vóór de grote oversteek, wordt er ’s nachts op een aantal plaatsen aangelegd. Op deze manier verdwijnen veel bootjes: een verroeste romp, een kapotte motor, de GPS-ontvanger verdwijnt in de golven, de bestuurder blijkt onbetrouwbaar…

Al enige tijd ondersteunt Spanje Mauritanië op logistiek gebied, met als doel het aantal bootjes dat vertrekt te verminderen, zo niet tot nul terug te brengen. Versterkte bewaking grendelt de sector af. Het verkeer verplaatst zich dus naar het zuiden. Zelfs in Dakar stapt men al aan boord. De reis wordt dus steeds langer, steeds riskanter en… steeds duurder. Er circuleren bedragen van meer dan drieduizend CFA-franken (ongeveer 450 euro) per persoon. Dat is de prijs van een vliegticket naar Europa.

En de toekomst? Het valt zeker te verwachten dat het belegerde Europa de druk op en de steun aan de Afrikaanse regeringen zal verhogen, zodat zij de stroom van vluchtelingen aan de bron zullen verminderen of, indien mogelijk, stoppen. Draconische grenscontroles, gedwongen uitzetting naar buurlanden, is dat het ‘vrije vervoer van goederen en personen’, waar de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten zo hoog over opgaf, als belangrijke stap op weg naar de eenheid van het continent? Wordt die droom het eerste slachtoffer van deze maatregelen? Gaat Afrika zo stap voor stap op slot? Kunnen we dat accepteren? En is het geen illusie dat je met dit soort maatregelen de vluchtelingenstroom, die voortkomt uit zo’n grote wanhoop, kan indammen?

Het ontvangstcentrum voor vluchtelingen en immigranten (P.A.R.I.), dat gerund wordt door lokale charitatieve instellingen in Dakar, hoefde zich tot nu toe nooit te ontfermen over mensen uit het eigen land Senegal. Maar nu ontstaat er een nieuwe categorie van hulpvragers: de ‘uitgezetten’. Uitgezet uit Marokko of Mauritanië, soms vervoerd met Europese chartervluchten, komen ze ontredderd weer terug in Dakar. Om hun sprong naar een betere toekomst te financieren, hebben ze geld moeten lenen of zijn ze gesponsord door hun familie of hun dorp. Ze beschamen nu de hoop van een grote groep mensen. Ze hebben gefaald, ze hebben alles verloren, ze gaan gebukt onder schaamte. Er is geen sprake van dat ze kunnen terugkeren naar hun dorp. Dan zouden ze hun schuldeisers onder ogen moeten komen. Hoe kunnen ze die ooit terugbetalen? En hoe kunnen ze de confrontatie aan met het oordeel dat anderen over hun mislukking vellen? Zo zijn ze dus vluchtelingen in hun eigen land, zonder inkomsten en zonder familie. Met in hun hart een onverzadigbaar verlangen om wraak te nemen op het lot. Ze hebben alles over voor een nieuwe poging om die steeds strenger bewaakte grens naar Europa over te steken.

Printed from: http://www.taize.fr/nl_article4071.html - 14 August 2018
Copyright © 2018 - Ateliers et Presses de Taizé, Taizé Community, 71250 France