Méditations mensuelles
Khiêm nhường bước đi với Thiên Chúa của bạn
Mikha 6,6-8Đôi khi chúng ta cảm thấy như đang sống trong một thế giới rung chuyển, nơi mỗi bước đi đều bất định. Chương đầu của sách ngôn sứ Mikha diễn tả kinh nghiệm ấy bằng những lời: dường như “các thung lũng rạn nứt như sáp ong gặp lửa, như nước đổ xuống từ dốc cao.” Trong chương sáu của sách Mikha, phản ứng trước sự rung chuyển của nền tảng này ban đầu là rất nhiều hoạt động, một nỗ lực dễ hiểu nhằm tìm điều gì đó để làm, để ứng phó. Nghe có vẻ gấp gáp, thậm chí thái quá. Nhưng rồi bản văn trở nên lắng dịu. Dòng tường thuật dừng lại và đưa chúng ta vào một không gian tĩnh lặng: “Hỡi người, bạn đã được nói cho hay điều nào là tốt, điều nào Đức Chúa đòi hỏi bạn: đó chính là thực thi công bằng, quý yêu nhân nghĩa và khiêm nhường bước đi với Thiên Chúa của bạn.”
“Bạn đã được nói cho hay điều nào là tốt.” Khi nghe điều này, bạn có thể mong đợi một danh sách, một danh sách chỉ cần làm theo để sống tốt, và rồi thế giới sẽ trở nên dễ nắm bắt hơn, bớt đáng sợ hơn. Nhưng điều tiếp theo không phải là một danh sách như thế (dù thoạt nhìn có vẻ như vậy), mà là một lời khích lệ. Một lời mời gọi chúng ta lên đường, bước vào trong bản văn, bước vào không gian mà nhịp điệu tĩnh lặng của Lời Chúa đã mở ra.
Trước hết: “Thực thi công bằng”. Khi bước vào không gian mà bản văn mở ra, người ta không loại trừ thế giới, nhưng nhận ra điều gì là công chính và làm sao để nghiêm túc sống công lý. Thực thi công bằng nghĩa là biết đâu là những quyền căn bản nhất, nếu thiếu chúng thì đời sống chung không thể tồn tại. Tôi muốn thêm rằng: bảo vệ điều công bằng cũng có nghĩa là nhìn nhận và chỉ ra những bất công, ngay cả khi không dễ nhận ra bất công và khi phải đối diện với thực tế rằng con người đã phải chịu đựng những đối xử bất công.
Tiếp đến: “Quý mến nhân nghĩa”. Từ Hípri nhân nghĩa rất khó dịch. Đó là lòng nhân hậu, nhưng không chỉ là sự dịu dàng, đúng mực và dễ chịu, mà còn là một hình thức liên đới và dấn thân cho đời sống cộng đồng. Tôi hình dung đó là một lòng nhân hậu có thể thô ráp, sắc cạnh, khi phải đối diện với sự tuyệt vọng của thế giới và sự mất hy vọng của chính chúng ta. Đó là một lòng nhân hậu dám hình dung nên những không gian nơi nhân nghĩa có thể được sống, nơi sự liên đới trở thành khả thể, và dám đấu tranh cho những không gian ấy.
Sau cùng: “Khiêm nhường bước đi với Thiên Chúa của bạn.” Làm sao chúng ta có thể hình dung điều này: bước đi với Thiên Chúa, cùng Thiên Chúa lên đường? Trong bản văn Hípri, từ tsanaʹ được dùng để diễn tả bước đi này. Đó là một từ đa nghĩa: có thể hiểu là khiêm tốn, nhưng cũng là thận trọng, chu đáo, suy tư, điềm tĩnh, sâu sắc, ý thức. Tôi hiểu điều này là: không chỉ đơn giản bước đi hay thuận theo dòng chảy, nhưng là suy tư về hành trình ấy và không ngừng tìm kiếm những hình ảnh diễn tả cảm nghiệm của hành trình đó.
Ngoài ra, tôi xin đề nghị một cách hiểu rằng chính trong bản văn cũng ẩn chứa một hành trình. Bạn có thể bước đi với câu này nhiều lần, bằng cách tiến tới rồi quay lại: Hãy khiêm nhường bước đi với Thiên Chúa của bạn. Và quý mến nhân nghĩa. Và thực thi công bằng. Và quý mến nhân nghĩa. Và khiêm nhường bước đi với Thiên Chúa của bạn. Cứ như thế mãi. Hành trình tiếp diễn – và chúng ta vừa đồng hành với nó, vừa để mình được nó biến đổi, cũng như góp phần định hình nó.
Tôi hiểu hành trình được phản chiếu trong bản văn như thế này: trong những lúc thật khó để tiếp tục bước đi với Thiên Chúa, có lẽ chỉ cần nhận ra điều gì là công chính, gọi tên những bất công, và cố gắng tạo nên những không gian của lòng nhân hậu cho bản thân và cho người khác. Và ngược lại: khi tôi không biết phải tiếp tục thế nào, không biết làm sao để giữ vững niềm hy vọng vào sự liên đới, vào lòng nhân hậu, vào công lý, hay vào bất cứ điều gì: thì có thể vẫn còn một linh cảm rằng ngay cả những bước đi quanh co trong cuộc đời cũng có ý nghĩa của chúng.
Tiến sĩ Katharina Opalka (Suy niệm này được chia sẻ lần đầu cho các tham dự viên Tuần dành cho người trẻ 18–35 tuổi tại Taizé năm 2024, tháng 8 năm 2024)